Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Ludzie »

Jacques Maritain (1882 – 1973)

Opracowanie: A. Pawlikowska


29-04-2013 / AP

 40 lat temu – 28 kwietnia 1973 roku – zmarł Jacques Maritain, katolicki myśliciel, który wpłynął na zmianę stosunku Kościoła do Żydów i do judaizmu. Na długo przed II Soborem Watykańskim mówił, że nie można być chrześcijaninem, będąc antysemitą.


Jacques Maritain /fot. Internet

Jacques Maritain /fot. Internet

 Maritain urodził się w 1882 roku w zamożnej paryskiej rodzinie. Jego ojciec, Paul Maritain, był wziętym prawnikiem. Matka, Geneviève Favre, była córką znanego francuskiego polityka, Julesa Favre’a. Ukończył paryskie Lycée Henri IV, potem studiował na Sorbonie. Interesował go nurt scjentyzmu i socjalizm. Na uniwersytecie poznał Raissę Ołmansow z rodziny żydowskich imigrantów z Rosji, utalentowaną i piękną adeptkę filozofii, z którą pobrali się w 1904 r. Oboje stawiali sobie zasadnicze pytania o sens życia, oboje też byli agnostykami (rodzina Maritaina miała korzenie katolickie i protestanckie). Gdy on miał lat dwadzieścia, a ona dziewiętnaście, zdecydowali, że popełnią wspólnie samobójstwo, jeśli w ciągu roku nie odnajdą sensu istnienia.

Odnaleźli go wpływem lektury „La femme pauvre” katolickiego pisarza Leona Bloy. W czerwcu 1906 r. przyjęli chrzest, zaś ich chrzestnym ojcem został właśnie autor tej książki. Razem z Verą, siostrą Raissy, wyjechali następnie do Heidelbergu, gdzie Maritain dopełnił studiów filozoficzno-przyrodniczych rozpoczętych w Paryżu pod kierunkiem Henri Bergsona. Pod wpływem Raissy zainteresował się także św. Tomaszem z Akwinu, stając się ostatecznie jednym z czołowych tomistów swojego czasu i głównym twórcą chrześcijańskiego personalizmu.

Otrzymał stanowisko profesora filozofii współczesnej w Institut Catholique w Paryżu, a  od 1932 roku wykładał także w Instytucie Studiów Średniowiecznych w Toronto oraz na uniwersytetach Princeton i Columbia. Podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych Maritain poznał sławnego amerykańskiego trapistę, Thomasa Mertona.

Uważał, że religia nie powinna zaniedbywać żadnego aspektu ludzkiego życia, zaś nauka, filozofia, poezja i doświadczenie mistyczne stanowią równoprawne drogi poznania rzeczywistości. W jego filozofii wielką rolę – właśnie z tego względu – odgrywała teoria i historia sztuki. Wyrażał też przekonanie, że filozofia moralna musi uwzględniać całościową wiedzę o człowieku. Głosił konieczność wprowadzenia pewnych ustalonych świeckich norm moralnych opartych na zasadach dekalogu, obowiązujących całą ludzkość. Te poglądy Maritaina miały istotny wpływ na treść Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ z 1948 r.

W latach 1945–1948 pełnił funkcję ambasadora Francji przy Stolicy Apostolskiej, potem zaś zamieszkał na stałe – aż do śmierci żony w 1960 r. – w Princeton, gdzie miał swoją katedrę.
Dał filozoficzne podstawy idei toleracji międzyreligijnej i konstruktywnej współpracy ludzi różnych wyznań na rzecz społecznego dobra. Uważał, każdy chrześcijanin i w ogóle każdy człowiek powinien żyć aktywnie, zmieniać świat, uczestniczyć w kulturze, filozofii, nauce, sztuce, polityce.

Ten pogląd – a także autorytet naukowy i moralny filozofa – sprawił, że Maritain stał się jednym z najważniejszych świeckich uczestników Soboru Watykańskiego II, wywierając wpływ zwłaszcza na kształt Konstytucji Duszpasterskiej o Kościele w Świecie Współczesnym (Gaudium et spes). Wcześniej jednak, gdy podczas powstania warszawskiego Józef Czapski, będący pod głębokim wpływem myśli Maritaina, z którym był zaprzyjaźniony, skierował do niego list otwarty z apelem dotyczącym odmowy aliantów udzielenia powstańcom pomocy, pozostawił ten list bez odpowiedzi.

Pod koniec życia Maritain stał się krytykiem nadmiernego progresizmu Kościoła po reformach soborowych. Napisał wówczas dla swojego przyjaciela – papieża Pawła VI – "Wyznanie wiary Ludu Bożego", które papież publicznie wypowiedział 30 czerwca 1968 r. na placu św. Piotra w Rzymie. Papież ten zresztą podobno rozpłakał się na wiadomość o śmierci filozofa.

Warto zaznaczyć, że filozofia Maritaina miała wielki wpływ na wielu polskich intelektualistów katolickich. Poczynając od przedwojennego lwowskiego Stowarzyszenia Młodzieży Katolickiej Odrodzenie oraz warszawski krąg ośrodka w Laskach skupiony wokół ks. Tadeusza Korniłowicza, ks. Jana Ziei i ks. Tadeusza Fedorowicza, poprzez środowisko „Tygodnika Powszechnego” i „Znaku” po ks. Karola Wojtyłę, późniejszego papieża Jana Pawła II.

Po śmierci Raisy wrócił do Francji i wstąpił do wspólnoty Małych Braci od Jezusa w Tuluzie. Był to zakon, na którego powstanie w 1933 r. wielki wpływ miała filozofia Maritaina. Na początku tylko mieszkał razem z braćmi, ale w 1970 r. złożył śluby zakonne. Umarł Jacques i Raissa Maritain zostali pochowani na cmentarzu w Kolbsheim, małej wiosce we Francji, gdzie często spędzali lato.

do druku

poleć stronę