Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Ludzie »

Bronek Szpigiel (1919-2013)


24-05-2013 / MF

W Montrealu zmarł jeden z ostatnich uczestników powstania w getcie warszawskim – poinformował "The New York Times". Bronek Szpigiel miał 93 lata – był członkiem Bundu i Żydowskiej Organizacji Bojowej, o swoich losach opowiedział w książkach dziennikarki Anki Grupińskiej.


Bronek Szpigiel (fot. AP)

Bronek Szpigiel (fot. AP)

Wiadomość o śmierci Bronka Szpigla potwierdził jego syn, Julius.

"Był niezwykle radosnym i dobrym człowiekiem. Zawsze przyjeżdżał do Polski z dużą radością, choć zapewne odczuwał ból związany z przeszłością, która mu się w tym kraju przytrafiła" – powiedziała Anka Grupińska, która w 1999 r. przeprowadziła ze Szpiglem i jego żoną Haliną (Chajką) rozmowę w kanadyjskim Montrealu, gdzie oboje zamieszkali po wojnie. Wywiad został opublikowany w książce Grupińskiej „Ciągle po kole: rozmowy z żołnierzami Getta Warszawskiego”.

Bronek (Boruch) Szpigiel urodził się 4 października 1919 r. w Wyszogrodzie. Kilkanaście miesięcy później wraz z rodzicami przeniósł się do Warszawy i zamieszkał na ulicy Pawiej. Jak pisze Grupińska w książce „Odczytanie Listy. Opowieść o powstańcach żydowskich” jego ojciec „wyrabiał filcowe getry i politykował”, a w jego rodzinie byli zarówno bundowcy jak i komuniści. Szpigiel oraz jego przyszła żona – Halina Bełchatowska – należeli przed wojną do lewicowej organizacji Bund (udzielali się w podlegającym Bundowi Związku Młodzieży Cukunft), którego czołową postacią był Marek Edelman.

Po rozpoczęciu wojny we wrześniu 1939 r. Szpigiel przedostał się do Białegostoku, wkrótce jednak powrócił do Warszawy. Jako mieszkaniec getta działał w podziemiu bundowskim. Od października 1942 r. był członkiem ŻOB-u. 18 stycznia 1943 r., kiedy Niemcy rozpoczęli akcję deportacyjną, której celem było wywiezienie z getta do Treblinki 8 tys. Żydów, Szpigiel ukrył się wraz z kolegami na strychu.

W okresie poprzedzającym wybuch powstania pracował w szopie Roericha. Jednocześnie przygotowywał się do walki, biorąc udział w szkoleniu posługiwania się bronią. W powstaniu Szpigiel walczył w rejonie Smoczej, Nowolipek i na Lesznie. „Tak jak inni żołnierze Żydowskiej Organizacji Bojowej zmagał się z brakiem broni. Powstańcy byli wówczas podzieleni na pięcioosobowe grupy. Mieli szczęście, gdy na jedną grupę przypadał jeden granat i jeden mały pistolet, a były grupy, które w ogóle nie miały broni” – tłumaczyła PAP Grupińska.

Szpigiel i Bełchatowska opuścili getto kanałami 29 kwietnia 1943 r. Wyprowadził ich jeden z dwojga żyjących obecnie, po śmierci Szpigla, bojowników ŻOB-u – Symcha Rotem-Ratajzer „Kazik”. Ratajzer mieszka dziś w Izraelu, podobnie jak inna uczestniczka walk w getcie Pnina Grynszpan-Frymer.

Od maja do października 1943 r. Szpigiel walczył w oddziale partyzanckim w Lasach Wyszkowskich. Następnie powrócił do Warszawy, gdzie ukrywał się wspólnie z Bełchatowską. W czasie powstania warszawskiego przebywali na ulicy Żelaznej 64.

„Po powstaniu nie wyszli z warszawiakami, bo bali się Polaków” – pisze Grupińska. „Kryli się w gruzach na Siennej z Putermilchami i Pniną Grynszpan; razem było ich dziewięcioro. Nie mieli jedzenia, nie mieli wody. Bronek przez kilka dni kopał studnię w bunkrze blaszanym talerzem. Ziemia była miękka, na głębokości metra dokopał się do wody” – opowiada.

Szpigiel i Bełchatowska opuścili bunkier dopiero 23 lub 24 stycznia 1945 r. W 1946 r. oboje wyjechali z Polski. Po pobycie w Szwecji, gdzie wzięli ślub, w 1948 r. zamieszkali w kanadyjskim Montrealu.

W rozmowie z PAP Grupińska przypomniała, że kiedy odwiedziła Kanadę przed 14 laty żona Szpigla była już poważnie chora na Alzheimera. „Moja rozmowa z nią była trochę rozmową o dziurach w pamięci; uczestniczył w niej także Bronek – podpowiadał, dopowiadał i przypominał” – powiedziała autorka wywiadów z ocalałymi bojownikami getta. Halina Bełchatowska-Szpigiel zmarła w 2002 r. (PAP)

do druku

poleć stronę