Forum
   
Forum

Polecamy

Nowoczesna parafia

Papieże wobec kwestii żydowskiej

Ochrona życia – prawo a edukacja

Dekalog demokracji

Młodzi o przeszłości i przyszłości

Deklaracja europejska

Deklaracja europejska Chrześcijan Żydów i Muzułmanów

Przeciwko antysemityzmowi

Indeks nazwisk

Indeks tematów

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

Ludzie »

Rabin Ovadia Yosef (1920 – 2013)


08-10-2013 / AP

 W wieku 93 lat zmarł w Jerozolimie jeden z najbardziej wpływowych rabinów ostatnich czasów. Ovadia Yosef był jednym z najznakomitszych interpretatorów prawa żydowskiego swojego pokolenia, przyczynił się też do odrodzenia życia religijnego Żydów sefardyjskich w Izraelu.


Rabin Ovadia Tosef /fot. Internet

Rabin Ovadia Tosef /fot. Internet

Przez lata rabin Yosef pełnił wiele ważnych funkcji: był przewodniczącym Rady Mędrców Tory kierującej duchowo polityczną partią Szas, był też naczelnym sefardyjskim rabinem Izraela (1973 – 1983), laureatem Nagrody Izraela, by wymienić tylko te trzy.

Spośród wszystkich jego tytułów i wyróżnień dwa zasługują na specjalne podkreślenie. Był jednym z najznakomitszych interpretatorów prawa religijnego w ostatnich pokoleniach. Jego imię pojawia się przy okazji wielu historycznych rozstrzygnięć religijnych i z tego powodu był uwielbiany na całym świecie przez setki tysięcy Mizrahim – Żydów mających bliskowschodnie i północnoafrykańskie korzenie. Był symbolem zarówno politycznego protestu, jak i odrodzenia sefardyjskiej kultury w oparciu o sefardyjskie dziedzictwo halachiczne.

Urodził się w Bagdadzie w 1920 r. jako Abdullah Youssef. Gdy miał cztery lata cała jego rodzina wyjechała do Palestyny i osiedliła się w Jerozolimie. Od najwcześniejszego dzieciństwa, mimo konieczności pomagania rodzicom, widoczna była jego nadzwyczajna zdolność w nauce Tory. Pierwszą analizę prawa żydowskiego napisał w wieku dziewięciu lat, zaś trzy lata później rozpoczął studia w jesziwie Porat Yosef, korzystając ze stypendium przełożonego szkoły.

W wielu 17 lat Ovadia wzbudził spore kontrowersje w gminie irackich Żydów, gdy odważył się podczas lekcji podważyć orzeczenie Bena Ish Haia (1832 – 1909), najwyższego rabinackiego sędziego babilońskiej wspólnoty żydowskiej, i opowiedział się za bardziej pobłażliwym wyrokiem rabiego Yosefa Karo (1488 – 1575), autora „Szulchan Aruch”. Podtrzymywanie orzeczeń rabiego Karo jako najwyższego autorytetu religijnego wszystkich Żydów o bliskowschodnim pochodzeniu, a tym samym zacieranie różnic pomiędzy Żydami pochodzącymi z różnych krajów muzułmańskich, stało się życiowym projektem rabina Ovadii.

Ovadia Yosef przyjął ordynację rabinacką w 1940 r. z rąk ówczesnego naczelnego sefardyjskiego rabina Palestyny rabina Ben-Ziona Meira Hai Uziela. Cztery lata później wziął ślub z Margalit Fattal, będąc już wówczas dajanem, czyli sędzią w sądzie rabinackim. Wysłany wraz z rodziną do Kairu, gdzie pełnił funkcję przełożonego sądu rabinackiego, nie zabawił tam długo, gdyż popadł w konflikt z miejscową gminą. Został więc dajanem w Petah Tikvie i tam napisał swoje halachiczne teksty „Hazon Ovadia” i “Yabia Omer”.

Choć był zaledwie młodym rabinem, zyskał poparcie aszkenazyjskich mędrców – rabinów Isaaka Herzoga, Tzviego Pesacha Franka i Shlomo Zalmana Auerbacha. Rabin Auerbach napisał nawet w przedmowie do jednego z tomów “Yabia Omer”, że Ovadia jest „jednym z gigantów Tory, który pojawił się w narodzie żydowskim w ostatnich pokoleniach”. Mając zaledwie 45 lat Ovadia był już członkiem jerozolimskiego Wielkiego Sądu Rabinicznego. Wkrótce zaczął też jednocześnie pełnić funkcję naczelnego sefardyjskiego rabina Tel Awiwu. W 1970 r. otrzymał Nagrodę Izraela w kategorii literatury judaistycznej za swoje najważniejsze dzieło halachiczne „Yabia Omer”, choć niektóre tomy jeszcze nie zostały wydane.

W 1973 r. został wybrany naczelnym aszkenazyjskim rabinem Izraela, razem ze Shlomo Gorenem (z którym przeważnie się spierał) jako naczelnym rabinem aszkenazyjskim, a jego halachiczne rozstrzygnięcia szybko zaczęły pzechodzić do historii. W jednym ze szczegółowych i dobrze umotywowanych orzeczeń rabin Ovadia zezwalał kobietom, których mężowie zaginęli podczas wojny Jom Kipur, na powtórne małżeństwo bez potrzeby procesu rozwodowego. Kiedy indziej stwierdził, że członkowie etiopskiego ruchu Beta Israel, znanego też jako Falash Mura, są Żydami, co pozwoliło tej afrykańskiej wspólnocie na emigrację do Izraela na podstawie Prawa Powrotu. W 1983 r. zmuszony był ustąpić ze stanowiska ze względu na przepis nie pozwalający pełnić funkcji naczelnego rabina dłużej niż 10 lat. Nadal jednak pozostawał dajanem w sądzie rabinackim.

W kolejnych latach Ovadia wsparł Shas, polityczną reprezentację bliskowschodnich Żydów, która wystartowała w wyborach do rady miejskiej Jerozolimy, a następnie do Knessetu. Partia stanowiła rewolucyjną siłę nie tylko w dziedzinie kultury politycznej bliskowschodniej populacji żydowskiej Izraela, ale też w sferze kultury religijnej. Shas wielokrotnie kosztem tradycyjnych sefardyjskich zachowań stawiała w centrum wartości sefardyjskiej ultraortodoksji. Partia ta wprowadziła też nowe zjawiska we wspólnocie Żydów bliskowschodnich, jak przyciągnięcie z powrotem do religii Żydów świeckich, publikacje modlitewników i tekstów religijnych zgodnych z tradycją żydowskich wspólnot bliskowschodnich, czy organizowanie wielkich zgromadzeń poświęconych Torze.


Rabin Ovadia od lat 80. nie piastował już żadnego oficjalnego stanowiska, ale jego pozycja jako osoby publicznej stale wzrastała. Początkowo partia Shas miała poparcie niechasydzkiej ultraortodoksyjnej wspólnoty aszkenazyjskiej, jednak na skutek konfliktu z wiodącym aszkenazyjskim ultraortodoksyjnym rabinem Eliezerem Menachemem Shachem partia poszła swoją drogą, m.in. wchodząc do rządu Yitzhaka Rabina. Od tej pory wszyscy premierzy – od Rabina poczynając na Netanjahu kończąc – naradzali się z nim na różne tematy i liczyli się z jego opinią. Rabin Ovadia stał się szarą eminencją izraelskiej polityki.

Partia Shas weszła do wszystkich rządów izraelskiej historii za wyjątkiem gabinetu Ariela Sharona w 2003 r. i ostatniego gabinetu Benjamina Netanjahu, utworzonego w marcu 2013 r. Dzięki swoim wpływom w rządzie, które w szczytowym momencie równe były aż 17 miejscom w Knessecie, Shas mogła zakładać szkoły, nominować rabinów miejskich i dajanów w sądach rabinackich i obejmować setki politycznych stanowisk. Sam Ovadia stał się osobą, której rady zasięgano w takich sprawach, jak atak na Iran czy wymiana więźniów. Nawet prezydent Shimon Peres odwiedzał go dwa razy w roku w jego domu.

Był zatem rabin Ovadia Yosef ukochanym przywódcą izraelskich Żydów bliskowschodnich. Wielokrotnie jednak wzbudzał w izraelskim społeczeństwie ostre kontrowersje. Podczas prowadzonych przez wiele lat poszabatowych nauk, nadawanych w  sobotni wieczór, wielokrotnie obrażał przywódców izraelskiej lewicy, a także Netanjahu czy Sharona, w ordynarny sposób wyrażał się o prywódcach arabskich. Gdy zadrwił z religijnej partii syjonistycznej Habayit Hayehudi (hebr. Żydowski Dom)nazywając ją „gojowskim domem”, wywołało to wielkie wzburzenie w różnych religijnych wspólnotach. Oprócz jego niewątpliwych cnót i zasług z pewnością można przypisać rabinowi Ovadii potężny wkład w polaryzację i umacnianie podziałów w izraelskim społeczeństwie, zwłaszcza pomiędzy jego świecką i religijną częścią.

Reprezentował rasistowską wersję judaizmu, głosząc na przykład, że nie-Żydzi „rodzą się po to, aby nam służyć. Inaczej nie byłoby dla nich miejsca na świecie”. Shas pod jego kierownictwem dyskryminowała kobiety, nie pozwalając im zajmować żadnych stanowisk w partii i z jej nominacji. Być może największą szkodą pozostawioną w spadku przez rabina Yosefa jest powstanie olbrzymiej i stale rosnącej grupy obywateli, którzy nie zarabiają na życie i unikają służby wojskowej, korzystając z rządowych subsydiów i pomocy charytatywnej.

Izraelska lewica może jednak będzie wolała zapamiętać zdania odnotowane przez Ovadię w jego książce “Yabia Omer”, gdy podkreślał, iż ratowanie życia jest ważniejsze niż zdobycze terytorialne. „Jeśli zwierzchnicy i dowódcy wojskowi wspólnie z członkami rządu ustalą, że sprawa dotyczy ratowania życia (...), że jest natychmiastowe zagrożenie wojną (...) i jeśli zwrot terytoriów oddali od nas niebezpieczeństwo wojny i zaistnieje szansa zrównoważonego pokoju – wydaje się, iż zgodnie ze wszystkimi opiniami [autorytetów religijnych] jest dopuszczalne, by oddać terytoria Ziemi Izraela, by osiągnąć ten cel”.

Rabin Ovadia Yosef będzie też zapamiętany dzięki swojemu odważnemu orzeczeniu halachicznemu w sprawie Etiopczyków, którzy chcieli przyjechać do Izraela na podstawie Prawa Powrotu, a także w sprawie tak zwanych „związanych kobiet”, mężatek mających problem z uzyskaniem rozwodu według religijnego prawa. Jednakże Yosef wielokrotnie wycofywał się pod naciskiem rabinów aszkenazyjskich. Wstrzymał się, na przykład, z wydaniem własnej opinii na temat sprawy wadliwych orzeczeń sądu rabionackiego dotyczących konwersji na judaizm. Kiedy indziej stwierdził, że zgodnie z prawem żydowskim śmierć następuje w momencie śmierci mózgu; poparł wówczas możliwość pobierania organów. Ale gdy zostało to skrytykowane przez ultraortodoksyjnych rabinów (niebędących chasydami) wycofał się z tego pomysłu i ogłosił, że nie zachęca do dawania organów.

Wiele spośród licznych dzieci rabina Ovadii także zostało publicznymi osobami. Jego najstarsza córka Adina Bar Shalom założyła w Jerozolimie Haredi College. Rabin Yitzhak Yosef jest naczelnym sefardyjskim rabinem Izraela. Rabin Yaakov Yosef do swojej śmierci w kwietniu 2013 r. był dyrektorem jesziwy Hazon Yaakov. Z kolei rabin Avraham Yosef pełni funkcję naczelnego rabina w mieście Cholon, zaś rabin David Yosef pracuje w jerozolimskiej dzielnicy Har Nof, jest też dyrektorem jesziwy dla żonatych mężczyzn. Natomiast najmłodszy z synów, rabin Moshe Yosef zajmuje się administracją finansowym i politycznym spadkiem po ojcu.

Na pogrzeb rabina, który odbył się w poniedziałek wieczorem w Jerozolimie, przybyło ponad 800 tysięcy osób. W ceremonii pogrzebowej wziął udział prezydent Izraela Shimon Peres oraz premier Benjamin Netanjahu wraz z ministrami.
- Naród żydowski stracił jednego z najmądrzejszych przedstawicieli tego pokolenia – powiedział Netanjahu podczas uroczystości żałobnych. (Za "Haaretz")

do druku

poleć stronę